PAŞA Bank

Bankda bazar riskinin idarə olunması risk mənbələrinin, qəbul olunan risk üzrə məsuliyyətin, mümkün zərərlərin müəyyənləşdirilməsi və idarəetmə sisteminin mərkəzləşdirilməsinə əsaslanır.
Bank bazar riskinin idarə olunması sistemini aşağıdakı məqsədlərlə təşkil edir:
- bazar qiymətlərinin tərəddüdü nəticəsində yarana biləcək mümkün zərərlərin qarşısının alınması;
- AR Mərkəzi Bankının maliyyə vəziyyətinin təmin olunması üzrə tələblərinə riayət etmək;
- "gəlirlilik-risk" amilini nəzərə alaraq optimal maliyyə nəticəsinin əldə olunması;
- aktivlərin və balansdankənar alətlərin iqtisadi dəyərinin artırılması;
- maliyyə alətləri ilə iş zamanı Bankın və müştərilərin qanuni maraqlarının qorunması.
Bazar riskinin idarə olunması sisteminin yaradılmasının əsas vəzifələri aşağıdakılardır:
- ticarət portfellərinin diversifikasiyası üzərində nəzarətin təşkili;
- Bankın açıq pozisiyalarının onun maliyyə vəziyyətinə təhlükə yaratmayan səviyyədə saxlanması.
Risklərin müəyyənləşdirilməsi prinsiplərinə əsasən hər bir məsuliyyət mərkəzi yalnız konkret biznes üçün xarakterik bazar riskini özündə daşıyır. Bu prinsipin tətbiqi limitlərin effektiv yerləşdirilməsi, o cümlədən onların icrası zamanı operativ nəzarətin təmin edilməsinə imkan verir. Limitlərin icrası üzərində nəzarət Risklərin İdarəolunması Departamenti tərəfindən təsdiq olunmuş daxili normativ sənədlər əsasında həyata keçirilir.
İdarə Heyəti Bankın xarici bazarda əməliyyat aparması və pozisiya açmasına icazə verilən şöbələrin siyahısını müəyyən edir.
Zərərlərin limitləşdirilməsi prinsipinə əsasən İdarə Heyəti tərəfindən müəyyən olunan limitlərin (o cümlədən AVP limitləri) məcmu həcmi AR MB tərəfindən qəbul olunan normativləri aşmamalıdır. Bundan başqa Bank həmçinin bazar risklərinin məhdudlaşdırılması üzrə təhlil aparır və limitləri bu təhlilin nəticəsinə əsasən təyin edə bilər.
Risk üzrə məsuliyyət prinsipinə əsasən bazar riski ilə bağlı əməliyyatların keçirilməsi səlahiyyətlərinə malik şöbələr bu səlahiyyətlərin səmərəli istifadəsinə görə məsuliyyət daşıyır.
Bazar riskinin idarə olunmasının mərkəzləşdirilməsi prinsipinə əsasən Bankın açıq pozisiyalarına (o cümlədən AVP) təsir edən bütün əməliyyatlar haqqında məlumatlar pozisiyaların gündəlik nizamlanması və günün sonuna proqnozların verilməsi məqsədilə Maliyyə Menecmenti Departamentinə ötürülür.
Bazar risklərinin idarə olunması metodları onların növündən asılı olaraq seçilir və aşağıdakı qruplara bölünür:
- ümumi, yəni bazar risklərinə aid edilən bütün risklərə tətbiq olunan (valyuta, faiz, fond);
- xüsusi, yəni yalnız hər hansı bir risk növünə və ya maliyyə alətinə tətbiq olunan (ticarət portfeli).

Valyuta riskinin idarə olunması sistemi

Bank xarici valyutalardakı tələb və öhdəliklərin strukturunun qiymətləndirilməsi və təhlili, xecləşdirmə razılaşmalarının bağlanması, valyuta riskini nəzərdə tutan ayrı-ayrı əməliyyatlara limitlərin təyin olunması yolu ilə valyuta riskini idarə edir.
Valyuta riskinin idarə olunması idarəetmənin struktur metodlarına aid edilir.
Valyuta riskinin idarə olunmasının obyekti aşağıdakılardır:
- ümumbank AVP;
- subpozisiyalar:
- Bankın investisiya olunmuş AVP;
- ticarət pozisiyaları.
Valyuta riskinin nizamlanmasının əsas alətləri aşağıdakılardır:
- vahid kurs siyasəti;
- AVP nəzarət sistemi.
Bank xarici valyutadakı netto-pozisiyasına AR Mərkəzi Bankının valyuta pozisiyasını limitləşdirməyə aid tələblərinə uyğun nəzarət edir.
Bank azərbaycan manatında ifadə olunan ssuda əməliyyatlarının maliyyələşdirilməsi məqsədilə valyuta resusrları cəlb etdiyi üçün resursların mübadiləsini (valyutada resursların eyni məbləğdə manatla vəsaitin eyni müddətə cəlbi ilə yerləşdirilməsi) apararaq valyuta riskini xecləşdirir.

Faiz riskinin idarə olunması sistemi

Bank üçün faiz riskinin əsas mənbələri faizlərin və balansdankənar pozisiyaların dəyişməsinə həssas olan öhdəliklərin və tələblərin ödənilmə vaxtlarının üst-üstə düşməməsidir. Faiz riski balansın həm aktiv, həm də passiv hissəsi üzrə yarana bilər. Faiz riskinin idarə olunmasının əsas alətləri aşağıdakılardır:

- faiz dərəcələrinin müəyyən olunması üzrə vahid siyasət;
- GAP göstəricisi üzərində nəzarət.

Bank vahid faiz siyasətini daxili və xarici amilləri nəzərə alaraq aparır. Xarici amillərə bazarda bu və ya digər alət üzrə faiz dərəcəsinin həcmi aiddir. Daxili amillərə Bankın aktiv və passivlərinin faizlər və müddətlər üzrə müqayisəsi və GAP fərqlərin müəyyənləşdirilməsi aiddir.

Fond riskinin idarə olunması sistemi

Fond riskinin idarə olunmasının əsas aləti limitlər sistemidir.
Bankda fond bazarı üzrə aşağıdakı limitlər sistemi qəbul olunur:
- qiymətli kağızların emitentinə limit;
- ticarət və/və ya investisiya portfelində qiymətli kağızların payına limit;
- bircinsli maliyyə alətlərinə limit;
- stop-loss limitləri.

Limitlər sistemi risklərin idarə olunması sisteminin əsas tərkib hissəsidir və limitlərin tətbiqi qaydalarını, konkret alətlər üçün növünü, o cümlədən cəlb olunmuş şöbələrin məsuliyyət və səlahiyyətlərini müəyyənləşdirən müvafiq daxili normativ sənədlərlə qəbul olunub
Fond riskinin qiymətləndirilməsi və onun üzərində nəzarət həm bütövlükdə portfel üzrə, həm də ayrı-ayrı qiymətli kağızlar üzrə həyata keçirilir. Mümkün risklərin minimallaşdırılması məqsədilə Bank tələb olunduqda fond bazarının xecləşdirilməsini həyata keçirir.

Bazar risklərinin idarə olunmasının səmərələliyi üzərində nəzarət sistemi

Bazar risklərinin idarə olunmasının səmərələliyi üzərində nəzarət çoxpilləli əsasda həyata keçirilir. Bankın İdarə Heyəti bazar riskinin səviyyəsi üzərində ümumi nəzarəti həyata keçirir, bazar risklərini özündə əks etdirən alətlər siyahısını, onlara limitləri müəyyənləşdirir və limitlərin icrasına nəzarət edir, bazar qiymətlərinin ciddi dəyişməsi və s. hallarda ticarət portfelinin idarə olunması üzrə qərarlar qəbul edir.
Aktiv və passivlərin idarə edilməsi üzrə komitə vahid faiz siyasətinə riayət olunması üzərində nəzarəti həyata keçirir.
Maliyyə menecmenti departamenti bazar risklərinin səviyyəsi üzərində cari nəzarəti həyata keçirir, ticarət portfeli daxilində sublimitləri idarə edir və bölüşdürür, bazar konyunkturasının təhlilini aparır və bazar risklərinin səviyyələrini proqnozlaşdırır.
Uçot, hesabat və nəzarət şöbəsi Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının maliyyə alətləri üzrə tələblərinin icrasına nəzarət edir, o cümlədən Bankın kapitalının hesabatına daxil olan AVP həcmini və bazar riskinin səviyyəsini nəzarət altında saxlayır, Mərkəzi Banka təqdim olunan məlumatları toplayır və emal edir, ticarət portfelinin strukturunun formalaşdırılması və dəyişdirilməsi üzərində operativ nəzarəti təmin edir, qəbul olunan limitlərə və imzalanan razılaşmalara nəzarət edir.
Orta ofis limitlərin məcmu həcminə, o cümlədən AVP limitlərinə nəzarət edir, limitlərə riayət olunmasına nəzarəti, tiketlərin razılaşma şərtlərinə uyğunluğunun ilkin yoxlanmasını həyata keçirir.
Risklərin idarə olunması departamenti bazar riskinin idarə olunması sisteminin və onun ayrı-ayrı ünsürlərinin effektivliyini öz fəaliyyət planına və rəhbərliyin sərəncamına əsasən yoxlayır, o cümlədən mümkün zərərlərin qarşılanması üçün tətbiq olunan hesablama bazasının düzgün təşkili, ehtiyatların dəqiq formalaşdırılması və limitlərə riayət olunmasına nəzarət edir.
Risklərin İdarəolunması Komitəsi müntəzəm olaraq bazar riskinin qəbul olunan səviyyəsinin münasibliyini yoxlayır, bazar riskinin idarə olunması sisteminin təkmilləşdirilməsi üçün tədbirlər işləyib hazırlayır və Bankın bazar riski üzrə Müşahidə Şurasına hesabat verir.